Ένα εκτεταμένο δίκτυο υπόγειων καταφυγίων, που δημιουργήθηκε κυρίως σε περιόδους πολεμικής απειλής, εξακολουθεί να υπάρχει σε ολόκληρη τη χώρα, από τα μεγάλα αστικά κέντρα έως μικρότερες πόλεις.
Ορισμένοι από αυτούς τους χώρους παραμένουν λειτουργικοί και ενταγμένοι στον σχεδιασμό πολιτικής προστασίας, ενώ άλλοι έχουν εγκαταλειφθεί ή διατηρούνται πλέον ως ιστορικά μνημεία.
Σύμφωνα με στοιχεία του υφυπουργείου Προστασίας του Πολίτη, στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί 2.892 χώροι καταφυγής, με δυνατότητα φιλοξενίας σχεδόν 2 εκατομμυρίων πολιτών. Σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, η χωρητικότητα αυτή μπορεί να αυξηθεί έως και κατά 30%, στοιχείο που αναδεικνύει τον ρόλο τους στον συνολικό σχεδιασμό αντιμετώπισης κρίσεων.
Η μεγαλύτερη συγκέντρωση καταφυγίων εντοπίζεται στην Αθήνα και τον Πειραιά, περιοχές που λόγω στρατηγικής σημασίας ενισχύθηκαν ιδιαίτερα κατά τις δεκαετίες του 1930 και του 1940. Στην πρωτεύουσα, πολλά καταφύγια χρονολογούνται από την περίοδο της δικτατορίας Μεταξά (1936-1941), ενώ ορισμένα κατασκευάστηκαν ή επεκτάθηκαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Υπόγειοι χώροι δημιουργήθηκαν τόσο σε δημόσια κτίρια όσο και σε πολυκατοικίες ή κομβικά σημεία της πόλης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το καταφύγιο του Λυκαβηττού, σε βάθος περίπου 100 μέτρων, το οποίο κατά τον πόλεμο του 1940 χρησιμοποιήθηκε ως Αρχηγείο Αντιαεροπορικής Άμυνας. Στον λόφο του Αρδηττού λειτουργεί μικρότερο καταφύγιο, ενώ στην Ομόνοια και στην οδό Κοραή σώζονται υπόγειοι χώροι που σε μεταγενέστερες περιόδους αξιοποιήθηκαν ως κρατητήρια ή για εκπαιδευτικές ανάγκες σωμάτων ασφαλείας.
Στα νότια προάστια της Αττικής, όπως η Γλυφάδα και η Βούλα, την περίοδο της γερμανικής κατοχής κατασκευάστηκαν υπόγειες εγκαταστάσεις στρατιωτικής χρήσης, με πολυβολεία και θαλάμους σε βάθος έως και 15 μέτρων. Σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχουν στοές, δεξαμενές νερού και παλαιές ηλεκτρολογικές υποδομές, ωστόσο πολλοί από αυτούς τους χώρους παραμένουν σήμερα κλειστοί ή εγκαταλελειμμένοι.
Στον Πειραιά και ειδικότερα στη Δραπετσώνα, διατηρούνται εκτεταμένα συγκροτήματα όπως το καταφύγιο «2-3», με τρεις εισόδους, μεταλλικές θύρες και δίκτυο παράλληλων στοών. Σε ορισμένα σημεία διακρίνονται μεταγενέστερες παρεμβάσεις με σύγχρονα υλικά, ενώ άλλα τμήματα έχουν παραμείνει ανενεργά για δεκαετίες.
Οι αρμόδιες αρχές διαθέτουν καταγεγραμμένο χάρτη με τα καταφύγια που υπάρχουν σε όλη την επικράτεια, στο πλαίσιο του εθνικού σχεδιασμού πολιτικής προστασίας.
Δείτε στον παρακάτω χάρτη πόσα βρίσκονται στην Κρήτη:
Δείτε πατώντας εδώ τον χάρτη με όλα τα καταφύγια που υπάρχουν σε όλη την χώρα.
