Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ είχαν βομβαρδίσει στο παρελθόν το Ιράν, δημοσιογράφος είχε ρωτήσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν πώς θα αντιδρούσε σε ενδεχόμενο θανάτου του ανώτατου ηγέτη της χώρας. «Δεν θέλω καν να το συζητήσω», είχε απαντήσει τότε ο Ρώσος πρόεδρος.
Λιγότερο από εννέα μήνες αργότερα, μετά τον θάνατο του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από στοχευμένο πλήγμα που αποδίδεται σε Ισραήλ και ΗΠΑ, η Μόσχα δεν μπορούσε να μείνει αμέτοχη. Σύμφωνα με ανάλυση του Politico, η εξέλιξη αυτή άγγιξε δύο βασικούς πυλώνες της πολιτικής σκέψης του Πούτιν: τον φόβο για τη δική του πολιτική επιβίωση και τη στρατηγική επιδίωξη να εξασφαλίσει το μέλλον του μέσα από μια νίκη στην Ουκρανία.
Σε ανακοίνωση που αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα του Κρεμλίνου, ο Πούτιν χαρακτήρισε τη δολοφονία του Χαμενεΐ «φόνο που διαπράχθηκε με κυνική παραβίαση όλων των κανόνων της ανθρώπινης ηθικής και του διεθνούς δικαίου». Η διατύπωση ήταν σαφώς πιο αιχμηρή σε σύγκριση με προηγούμενες αντιδράσεις του σε άλλες κρίσεις, αν και δεν κατονόμασε ρητά τις χώρες που ευθύνονται.
Στη ρωσική δημόσια σφαίρα, ο θάνατος του Ιρανού ηγέτη προκάλεσε αναλογίες με την πτώση του Μουαμάρ Καντάφι το 2011. Το βίντεο της δολοφονίας του Λίβυου ηγέτη, που είχε καταγραφεί με κινητό τηλέφωνο, είχε προκαλέσει τότε έντονη οργή στον Πούτιν. «Έδειξαν σε όλο τον κόσμο πώς τον σκότωσαν, μέσα στα αίματα. Αυτό είναι δημοκρατία;» είχε δηλώσει σε συνέντευξη Τύπου.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η ανατροπή του Καντάφι αποτέλεσε καμπή για τη ρωσική πολιτική. Ο Αλεξάντερ Μπαούνοφ, ερευνητής στο Carnegie Russia Eurasia Center, έχει υποστηρίξει ότι η εξέλιξη εκείνη ερμηνεύτηκε από τον Πούτιν ως «αποκορύφωμα της προδοσίας» από τη Δύση και συνέβαλε στη στροφή προς μεγαλύτερη απομάκρυνση από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, αλλά και σε σκληρότερη στάση έναντι εσωτερικών αντιπάλων.
Η απομόνωση του Ρώσου προέδρου ενισχύθηκε τα επόμενα χρόνια. Ο Αλεξέι Ναβάλνι τον είχε αποκαλέσει «παππού σε καταφύγιο», αναφερόμενος σε έρευνα για πολυτελές συγκρότημα με υπόγειες εγκαταστάσεις βάθους 50 μέτρων, που φέρεται να συνδέεται με τον ίδιο.
Η ανατροπή δύο συμμάχων της Μόσχας σε σύντομο διάστημα –του Νικολάς Μαδούρο και του Αλί Χαμενεΐ– προκάλεσε ανησυχία σε φιλοκρεμλινικούς κύκλους. Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ έκανε λόγο για «το πραγματικό πρόσωπο» της αμερικανικής πολιτικής, ενώ ο Αλεξάντερ Ντούγκιν προειδοποίησε ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να επιδιώξει ανάλογη στρατηγική και έναντι της Ρωσίας. «Ένας ένας, οι σύμμαχοί μας εξοντώνονται συστηματικά», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Παρά τις σκληρές τοποθετήσεις ορισμένων κύκλων, το Κρεμλίνο διατήρησε πιο μετριοπαθή γραμμή. Ο εκπρόσωπος Ντμίτρι Πεσκόφ εξέφρασε «βαθιά απογοήτευση» για την αποτυχία των συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν, αλλά παράλληλα αναγνώρισε τις αμερικανικές προσπάθειες διαμεσολάβησης για την Ουκρανία, επισημαίνοντας ότι «πρώτα και πάνω απ’ όλα, εμπιστευόμαστε μόνο τον εαυτό μας και υπερασπιζόμαστε τα δικά μας συμφέροντα».
Όπως σημειώνει το Politico, η βασική προτεραιότητα του Πούτιν παραμένει η Ουκρανία. «Δεν πρόκειται να διακινδυνεύσει την προσωπική του ασφάλεια ή το καθεστώς του για να βοηθήσει τους Ιρανούς ή οποιονδήποτε άλλον», εκτιμά ο Σαμ Γκριν, καθηγητής Ρωσικής Πολιτικής στο King’s College London.
