Η Κρήτη κατακτά το διάστημα: Mega-project 35 εκατ. ευρώ μετατρέπει το νησί σε ευρωπαϊκό τεχνολογικό πυρήνα

Η Κρήτη επιχειρεί να αποκτήσει ενεργό ρόλο στη νέα ευρωπαϊκή διαστημική οικονομία, μέσα από το φιλόδοξο πρόγραμμα SPACE-Crete, που φιλοδοξεί να μετατρέψει το νησί σε τεχνολογικό κόμβο για αναδυόμενες διαστημικές τεχνολογίες.

Το πρόγραμμα, με συντονιστή το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας – ΙΤΕ, έχει συνολική ευρωπαϊκή και εθνική χρηματοδότηση 35 εκατομμυρίων ευρώ και ορίζοντα εξαετίας. Στόχος είναι η δημιουργία ενός πλήρους οικοσυστήματος διαστημικών τεχνολογιών στην Κρήτη, με ευρωπαϊκή εμβέλεια.

Η σημασία του εγχειρήματος αποτυπώνεται και στη διάκριση που απέσπασε, καθώς η πρόταση κατέκτησε τη δεύτερη θέση ανάμεσα σε 61 προτάσεις από όλη την Ευρώπη, στην ιδιαίτερα ανταγωνιστική πρόσκληση HORIZON-WIDERA-2025-ACCESS-01-01 “Teaming for Excellence”. Πρόκειται για την κορυφαία ελληνική συμμετοχή στη συγκεκριμένη διαδικασία.

Στην καρδιά του σχεδίου βρίσκεται η δημιουργία του Κέντρου Αριστείας Κρήτης στις Αναδυόμενες Διαστημικές Τεχνολογίες – CCEST, ενός αυτόνομου φορέα που θα επικεντρωθεί σε τρεις τομείς αιχμής: τις κβαντικές και οπτικές επικοινωνίες, τα έξυπνα διαστημικά συστήματα και τους κβαντικούς αισθητήρες.

Οι τεχνολογίες αυτές θεωρούνται κρίσιμες για την επόμενη γενιά δορυφορικών επικοινωνιών, την κυβερνοασφάλεια, την παρατήρηση της Γης και τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης στο διάστημα.

Ο πρόεδρος του ΙΤΕ, καθηγητής Βασίλης Χαρμανδάρης, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, χαρακτήρισε το SPACE-Crete ένα από τα μεγαλύτερα και πιο στρατηγικά ερευνητικά εγχειρήματα που έχουν δρομολογηθεί ποτέ για την Κρήτη. Όπως σημείωσε, το νησί αναγνωρίζεται πλέον από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως ένας από τους περιφερειακούς πυρήνες πάνω στους οποίους μπορεί να χτιστεί η ευρωπαϊκή διαστημική οικονομία των επόμενων ετών.

Το εγχείρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ελλάδα μέχρι σήμερα είχε περιορισμένη παρουσία στις μεγάλες ευρωπαϊκές βιομηχανικές αλυσίδες του διαστήματος. Παρά το υψηλό επιστημονικό δυναμικό της χώρας, οι ελληνικές εταιρείες συμμετείχαν σπάνια ως βασικοί ανάδοχοι σε αποστολές της ESA.

Το SPACE-Crete επιχειρεί να αλλάξει σταδιακά αυτή την εικόνα, δημιουργώντας για πρώτη φορά στην Ελλάδα μια συγκεντρωμένη και εξειδικευμένη υποδομή σε τομείς όπου η χώρα μπορεί να αποκτήσει ρόλο παραγωγού τεχνολογίας και όχι απλώς χρήστη διαστημικών υπηρεσιών.

Στο πρόγραμμα συμμετέχουν ισχυροί διεθνείς εταίροι, όπως ο γαλλικός ερευνητικός οργανισμός CEA, το γερμανικό κέντρο αεροδιαστημικής έρευνας DLR και η OHB-Hellas, μέλος της OHB SE, μιας από τις μεγαλύτερες διαστημικές εταιρείες της Ευρώπης.

Το Πανεπιστήμιο Κρήτης αναλαμβάνει τον εκπαιδευτικό βραχίονα του έργου, με νέα μεταπτυχιακά και διδακτορικά προγράμματα, καθώς και με την αξιοποίηση του Αστεροσκοπείου Σκίνακα, της κοινής ερευνητικής υποδομής του Πανεπιστημίου Κρήτης και του ΙΤΕ.

Το ενδιαφέρον της βιομηχανίας έχει ήδη εκδηλωθεί, με εταιρείες όπως οι Airbus, OHB, Safran Electronics & Defense, Planetek Italia, αλλά και εταιρείες κβαντικών τεχνολογιών όπως οι ID Quantique και EXAIL, να έχουν υπογράψει συμφωνίες συνεργασίας και επιστολές πρόθεσης.

Ο διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ και συντονιστής του SPACE-Crete, καθηγητής Παναγιώτης Τσακαλίδης, σημειώνει ότι οι εταιρείες αυτές δεν θα έχουν απλώς συμβολικό ρόλο, αλλά θα συνεργαστούν ενεργά με τους ερευνητές, θα χρηματοδοτήσουν διδακτορικά και θα φιλοξενήσουν προσωπικό στις εγκαταστάσεις τους.

Το νέο Κέντρο θα αναπτύξει, μεταξύ άλλων, συστήματα κβαντικής κρυπτογράφησης μέσω φωτός, δορυφορικές επικοινωνίες laser αντί ραδιοκυμάτων και επεξεργαστές τεχνητής νοημοσύνης που θα αναλύουν δεδομένα απευθείας πάνω στους δορυφόρους.

Κρίσιμη θεωρείται και η συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος – ESA, με τον οποίο έχει ήδη υπογραφεί μνημόνιο συνεργασίας για την ανάπτυξη διαστημικών τεχνολογιών και πιστοποιημένων υποδομών δοκιμών.

Το SPACE-Crete δεν περιορίζεται στην έρευνα. Στην Κρήτη σχεδιάζεται και η δημιουργία της θερμοκοιτίδας SPACE-Crib, η οποία θα στηρίξει νεοφυείς επιχειρήσεις στον τομέα της διαστημικής τεχνολογίας. Παράλληλα, το CCEST θα παρέχει υποδομές δοκιμών και πιστοποιήσεων, οι οποίες σήμερα απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό από την Ελλάδα.

Το μεγάλο στοίχημα είναι μέσα στην επόμενη δεκαετία να δημιουργηθούν ελληνικές εταιρείες που θα μπορούν να συμμετέχουν σταθερά ως προμηθευτές ή υπεργολάβοι σε ευρωπαϊκές διαστημικές αποστολές.

Το έργο αναμένεται να έχει και σημαντικό αποτύπωμα στην τοπική οικονομία, καθώς προβλέπεται η δημιουργία περισσότερων από 120 θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης. Παράλληλα, θα υπάρξουν διεθνείς προκηρύξεις με ανταγωνιστικές αποδοχές, πακέτα μετεγκατάστασης και χρηματοδότηση νέων ερευνητικών ομάδων.

Ένας από τους βασικούς στόχους είναι το brain gain, δηλαδή η επιστροφή Ελλήνων επιστημόνων που εργάζονται σήμερα στο εξωτερικό.

Παρά τις υψηλές προσδοκίες, οι επικεφαλής του έργου κρατούν χαμηλούς τόνους και θέτουν αυστηρά κριτήρια επιτυχίας: οικονομική αυτοδυναμία, προσέλκυση επιστημόνων, μεταφορά τεχνολογίας στη βιομηχανία και πραγματικό παραγωγικό αποτύπωμα.

Αν το σχέδιο πετύχει, η Κρήτη δεν θα περιορίζεται πλέον στο να παρατηρεί το διάστημα από το Αστεροσκοπείο Σκίνακα, αλλά θα συμμετέχει ενεργά στην ανάπτυξη των τεχνολογιών που θα καθορίσουν το μέλλον του ευρωπαϊκού διαστήματος.