ΝΟΑΚ: Το μεγάλο στοίχημα για τη νότια Κρήτη – Οι ώριμες μελέτες, τα κενά και η σύνδεση με το νέο αεροδρόμιο Καστελλίου

Σε κομβικό σημείο βρίσκεται ο σχεδιασμός για τον Νότιο Οδικό Άξονα Κρήτης (ΝΟΑΚ), ένα έργο που εδώ και χρόνια συζητείται ως βασική υποδομή για τη Μεσαρά, τη Βιάννο, το νότιο Ρέθυμνο και το Λασίθι, χωρίς ωστόσο μέχρι σήμερα να έχει αποκτήσει ενιαίο και πλήρως ώριμο σχεδιασμό σε όλο του το μήκος. Το μεγαλύτερο ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο την ολοκλήρωση των επιμέρους μελετών, αλλά κυρίως το πώς ο ΝΟΑΚ θα συνδεθεί λειτουργικά με το νέο Διεθνές Αεροδρόμιο στο Καστέλλι.

Η συζήτηση έχει αποκτήσει νέο βάρος καθώς οι εργασίες στο νέο αεροδρόμιο προχωρούν, ενώ τμήματα του ΝΟΑΚ βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια μελετητικής ωρίμανσης. Το αποτέλεσμα είναι να διαμορφώνεται μια ανομοιογενής εικόνα: υπάρχουν υποτμήματα που βρίσκονται κοντά στην ολοκλήρωση των μελετών τους, άλλα που θεωρούνται πιο ώριμα και άλλα για τα οποία δεν έχει ακόμη εξασφαλιστεί ο απαιτούμενος μελετητικός σχεδιασμός.

Το ζήτημα δεν είναι απλώς τεχνικό. Η σύνδεση της νότιας Κρήτης με το αεροδρόμιο του Καστελλίου θεωρείται κρίσιμη για την προσβασιμότητα, την οδική ασφάλεια, τον τουρισμό και τη μεταφορά προϊόντων, ιδίως για περιοχές που σήμερα εξυπηρετούνται από ένα οδικό δίκτυο με σημαντικές αδυναμίες.

Οι μελέτες σε Πραιτώρια – Στόλους – Αγίους Δέκα

Στο τμήμα της Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται κυρίως στον άξονα που συνδέει τα Πραιτώρια με τους Στόλους και τους Αγίους Δέκα.

Σύμφωνα με στοιχεία του Οργανισμού Ανάπτυξης Κρήτης που έχουν δημοσιοποιηθεί μέσα στο 2026, οι μελέτες για τα επιμέρους αυτά τμήματα βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο, με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης που έχει τοποθετηθεί στον Δεκέμβριο του 2026.

Για το τμήμα Πραιτώρια – Στόλοι το εκτιμώμενο κόστος κατασκευής έχει υπολογιστεί περίπου στα 19 εκατ. ευρώ, ενώ για το τμήμα Στόλοι – Άγιοι Δέκα περίπου στα 24 εκατ. ευρώ, χωρίς σε αυτά τα ποσά να περιλαμβάνονται απαλλοτριώσεις και άλλες συμπληρωματικές δαπάνες.

Το ιστορικό των μελετών, πάντως, πηγαίνει αρκετά πίσω. Ήδη από το 2022 είχε εγκριθεί η οριστική μελέτη οδοποιίας για το τμήμα Πραιτώρια – Στόλοι, ενώ στις αρχές του 2024 είχε διαβιβαστεί προς έγκριση η οριστική μελέτη οδικών έργων για το τμήμα Στόλοι – Άγιοι Δέκα.

Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι επομένως να ολοκληρωθούν όλες οι απαιτούμενες εγκρίσεις, ώστε να μπορεί να ανοίξει η συζήτηση για χρηματοδότηση και δημοπράτηση.

Το μεγάλο κενό προς το Αρκαλοχώρι

Το πλέον δύσκολο σημείο του σχεδιασμού αφορά την κατεύθυνση από τα Πραιτώρια προς το Αρκαλοχώρι και κατ’ επέκταση προς το νέο αεροδρόμιο.

Ήδη από παλαιότερα έγγραφα των αρμόδιων υπηρεσιών είχε διαπιστωθεί ότι δεν υπήρχε ολοκληρωμένη μελέτη για τη σύνδεση των Πραιτωρίων με το νέο αεροδρόμιο Καστελλίου. Οι υπηρεσίες είχαν μάλιστα επισημάνει ότι απαιτούνται τουλάχιστον αναγνωριστική μελέτη οδοποιίας και μελέτη κόστους-οφέλους για να τεκμηριωθεί η χάραξη και η σκοπιμότητα του έργου.

Το κενό αυτό παραμένει ιδιαίτερα σημαντικό, διότι χωρίς μια λειτουργική σύνδεση προς τον κόμβο Αρκαλοχωρίου, η νότια ενδοχώρα δεν αποκτά απευθείας πρόσβαση στη νέα αεροπορική πύλη.

Στην πράξη, για να αποκτήσει ο ΝΟΑΚ πλήρη λειτουργικότητα απαιτείται να «κουμπώσουν» μεταξύ τους διαφορετικά τμήματα: η Μεσαρά με τα Πραιτώρια, τα Πραιτώρια με το Αρκαλοχώρι και από εκεί η σύνδεση με το νέο αεροδρόμιο.

Τι θα κέρδιζε η Ιεράπετρα από μια πραγματική σύνδεση

Η σημασία της σύνδεσης γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν εξεταστούν οι αποστάσεις.

Σε παλαιότερη τεχνική αποτύπωση είχε υπολογιστεί ότι η διαδρομή Ιεράπετρα – Καστέλλι μέσω ΒΟΑΚ φτάνει περίπου τα 90,9 χιλιόμετρα, ενώ με αξιοποίηση του ΝΟΑΚ θα μπορούσε να περιοριστεί περίπου στα 70,1 χιλιόμετρα.

Η διαφορά προσεγγίζει τα 20,8 χιλιόμετρα, ενώ ο εκτιμώμενος χρόνος μετακίνησης θα μπορούσε να μειωθεί κατά τουλάχιστον 17 λεπτά, από περίπου 1 ώρα και 34 λεπτά σε περίπου 1 ώρα και 17 λεπτά.

Για έναν απλό οδηγό η διαφορά αυτή μπορεί να φαίνεται περιορισμένη. Για επαγγελματικές μεταφορές, τουριστικά λεωφορεία, επιχειρήσεις και καθημερινές μετακινήσεις από το νότιο Λασίθι, όμως, αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία.

Η Βιάννος στο κέντρο του σχεδιασμού

Αντίστοιχα, η Βιάννος βρίσκεται γεωγραφικά σε ένα από τα πλέον κρίσιμα σημεία του συνολικού σχεδιασμού.

Σε τεχνική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στην Ιεράπετρα τον Απρίλιο του 2026 παρουσιάστηκαν η πορεία των μελετών, εναλλακτικές χαράξεις και οι τεχνικές δυσκολίες του ΝΟΑΚ. Εκεί τέθηκε ως κεντρικό ζητούμενο η διασύνδεση της νότιας Κρήτης, από το Ρέθυμνο μέχρι τη Βιάννο και την Ιεράπετρα, με το νέο αεροδρόμιο Καστελλίου.

Το θέμα έχει ιδιαίτερη σημασία και λόγω της αυξανόμενης τουριστικής δραστηριότητας στις νότιες ακτές, αλλά και επειδή μεγάλο μέρος του υφιστάμενου δικτύου δεν έχει τα γεωμετρικά και τα χαρακτηριστικά ασφαλείας ενός σύγχρονου βασικού οδικού άξονα.

Δεν είναι ένα ενιαίο έργο με μία μόνο αρμοδιότητα

Ένα από τα βασικά προβλήματα του ΝΟΑΚ είναι και θεσμικό.

Σε συζήτηση στη Βουλή τον Ιανουάριο, ο τότε υφυπουργός Υποδομών Νίκος Ταχιάος είχε διευκρινίσει ότι ο ΝΟΑΚ, ως σύνολο, αποτελεί θεσμικά έργο αρμοδιότητας της Περιφέρειας Κρήτης, ενώ ορισμένες επιμέρους μελέτες εκπονούνται είτε από υπηρεσίες του υπουργείου είτε από τον Οργανισμό Ανάπτυξης Κρήτης.

Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει ένας μοναδικός φορέας που να έχει από την αρχή μέχρι το τέλος την πλήρη ευθύνη όλων των τμημάτων.

Ο ίδιος είχε επισημάνει τότε ότι πριν ανοίξει ουσιαστικά η συζήτηση χρηματοδότησης πρέπει να ολοκληρωθεί η μελετητική ωρίμανση, ενώ έθεσε και ένα ευρύτερο στρατηγικό ζήτημα: αν ο ΝΟΑΚ θα αντιμετωπιστεί ως ένα ενιαίο μεγάλο έργο, κατά το πρότυπο του ΒΟΑΚ, ή ως σειρά ανεξάρτητων τμημάτων που θα κατασκευάζονται σταδιακά.

Αυτό παραμένει μία από τις σημαντικότερες εκκρεμότητες.

Κίνηση στο Ρέθυμνο με 4 εκατ. ευρώ για μελέτες

Στο μεταξύ, υπήρξε πρόσφατα συγκεκριμένη εξέλιξη στην πλευρά του Ρεθύμνου.

Στις 25 Αυγούστου η Περιφερειακή Επιτροπή Κρήτης ενέκρινε συμπληρωματικές μελέτες συνολικού ύψους 4 εκατ. ευρώ για το τμήμα:

Ροδάκινο – Σελλιά – Λευκόγεια – Ακούμια – Αγία Γαλήνη.

Οι μελέτες καλύπτουν το υπολειπόμενο κύριο οδικό δίκτυο αλλά και το παράλληλο και κάθετο τοπικό δίκτυο που απαιτείται για να λειτουργήσει συνολικά ο άξονας. Προβλέπεται επίσης ολοκλήρωση τεχνικών μελετών σε στάδιο οριστικής μελέτης και εκπόνηση της αντίστοιχης Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.

Η συγκεκριμένη εξέλιξη δείχνει ότι η ωρίμανση του ΝΟΑΚ προχωρά ανά περιοχή και ανά τμήμα και όχι ως μία ενιαία εργολαβία.

Και στο Λασίθι προχωρούν ξεχωριστές μελέτες

Σημαντική κινητικότητα υπάρχει και στο ανατολικό τμήμα του άξονα.

Τον Φεβρουάριο του 2025 υπογράφηκε σύμβαση ύψους περίπου 4,05 εκατ. ευρώ για τη μελέτη του τμήματος Πιλαλήματα – Άγιος Γεώργιος, μήκους περίπου 10,7 χιλιομέτρων στην επαρχιακή οδό Ιεράπετρας – Σητείας.

Η νέα χάραξη προβλέπει, μεταξύ άλλων, τρεις νέες γέφυρες και διαχωρισμό των αντίθετων ρευμάτων κυκλοφορίας με στηθαίο ασφαλείας.

Είναι μία ακόμη ένδειξη ότι στον ΝΟΑΚ υπάρχουν αρκετές διαφορετικές μελέτες σε εξέλιξη, αλλά όχι ακόμη μία ενιαία τεχνικά και χρηματοδοτικά ώριμη λύση από άκρη σε άκρη.

Το πραγματικό στοίχημα είναι το «κούμπωμα» με το Καστέλλι

Το βασικό πρόβλημα επομένως δεν είναι ότι δεν υπάρχουν καθόλου μελέτες.

Αντίθετα, υπάρχουν τμήματα σε προχωρημένη φάση, συμβάσεις μελετών που εκτελούνται και νέες χρηματοδοτήσεις που εγκρίνονται.

Το δύσκολο σημείο είναι η σύνδεση όλων αυτών των επιμέρους κομματιών σε έναν λειτουργικό άξονα, με ιδιαίτερη έμφαση στο τμήμα που θα οδηγεί από τη νότια Κρήτη προς τον κόμβο Αρκαλοχωρίου και το νέο αεροδρόμιο.

Εάν αυτό το τμήμα μείνει πίσω, ο ΝΟΑΚ κινδυνεύει να λειτουργεί ως μια σειρά αναβαθμισμένων αλλά ασύνδετων μεταξύ τους δρόμων, χωρίς να επιτυγχάνει έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους στόχους του: την απευθείας πρόσβαση της Μεσαράς, της Βιάννου και του νότιου Λασιθίου στο Καστέλλι.

Το θέμα έφτασε ξανά στη Βουλή

Το συγκεκριμένο ζήτημα έχει επανέλθει και σε κοινοβουλευτικό επίπεδο.

Ο βουλευτής Ηρακλείου Λευτέρης Αυγενάκης έχει θέσει επανειλημμένα το θέμα στη Βουλή, ζητώντας σαφέστερο χρονοδιάγραμμα για τις μελέτες, τη χρηματοδότηση και την κατασκευή των επιμέρους τμημάτων.

Σε προηγούμενη συζήτηση τον Ιανουάριο είχε ζητήσει ειδικότερα διευκρινίσεις για τα τμήματα Στόλοι – Πραιτώρια, Πραιτώρια – κόμβος Αρκαλοχωρίου και για τη σύνδεση της Βιάννου με το νέο αεροδρόμιο. Η κυβερνητική απάντηση τότε αναγνώριζε τη σημασία του έργου, αλλά δεν έδινε συγκεκριμένο χρόνο χρηματοδότησης, καθώς –όπως είχε αναφερθεί– έπρεπε πρώτα να ωριμάσουν οι απαιτούμενες μελέτες.

Το ζήτημα επανέρχεται πλέον με νέα κοινοβουλευτική παρέμβαση προς τον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών Χρίστο Δήμα, με αντικείμενο κυρίως την πρόοδο των μελετών Πραιτώρια – Στόλοι και Στόλοι – Άγιοι Δέκα, αλλά και το κενό σύνδεσης προς Αρκαλοχώρι και Καστέλλι.

Οι επόμενοι σταθμοί

Από εδώ και πέρα, τέσσερα είναι τα σημεία που θα καθορίσουν αν ο ΝΟΑΚ θα μετακινηθεί πραγματικά από τη φάση των μελετών στη φάση των έργων:

• η ολοκλήρωση των μελετών στα τμήματα Πραιτώρια – Στόλοι και Στόλοι – Άγιοι Δέκα,
• η εξασφάλιση χρηματοδότησης για τα ώριμα τμήματα,
• η ανάθεση ολοκληρωμένης μελέτης για Πραιτώρια – Αρκαλοχώρι – Καστέλλι,
• και η συνολική απόφαση για το αν ο ΝΟΑΚ θα αντιμετωπιστεί ως ενιαίος στρατηγικός άξονας ή ως διαδοχικά ανεξάρτητα έργα.